Öğretmenlerin maaş ile ek ders ücretleri arasındaki denge son yıllarda tamamen bozuldu. Resmî gelirleri enflasyon karşısında eriyen ve ek ders payı 8’de 1’e kadar gerileyen öğretmenler, geçim sıkıntısını aşmak için kayıt dışı özel derslere ve illegal etüt merkezi ortaklıklarına yöneliyor. Büyük şehirlerde özel ders saat ücretleri 4 bin TL'yi aşarken, bu durum eğitim camiasında ciddi bir gelir uçurumu yaratıyor.
Türkiye'de kamuda görev yapan öğretmenlerin mali haklarında yaşanan dengesizlik, eğitim sektöründe devasa bir kayıt dışı ekonominin doğmasına yol açtı. Geçmiş yıllara kıyasla resmî gelirleri ve ek ders oranları ciddi şekilde eriyen öğretmenler, yasal olarak "kayıt dışı ekonomik faaliyet" ve "illegal eğitim faaliyeti" olarak nitelendirilmesine rağmen çareyi özel ders vermekte buluyor. Özellikle LGS ve YKS dönemlerinde tırmanışa geçen bu eğilim, öğretmenler arasında derin bir ekonomik uçurum oluşturuyor.
10 Yılda Ek Ders Oranı 4 Kat Geriledi
Eğitim camiasından edinilen verilere göre, öğretmenlerin toplam gelirleri içindeki ek ders payı son yıllarda sistematik olarak azaldı. Geçmiş yıllarla günümüz arasındaki mali tablo şu çarpıcı erimeyi ortaya koyuyor:
2013 - 2015 Dönemi: Öğretmenlerin ek ders ücretleri, aldıkları aylık maaşlarının yaklaşık yarısına (%50) denk gelmekteydi.
Günümüz: Bu oran keskin bir düşüşle 8'de 1'e (%12,5) kadar geriledi.
Normal ek ders ücretinin iki katı kazanç sağlayan Destekleme ve Yetiştirme Kursları (DYK) bile artık öğretmenlerin geçim yükünü hafifletmeye yetmiyor. Üstelik ek ders alan öğretmenlerin, bu gelirler nedeniyle üst vergi dilimlerine girerek maaş zamlarından ciddi kesintiler yaşaması, kamudaki ek ders sistemini cazip olmaktan çıkardı.
Özel Dersin Saati 4 Bin TL’yi Geçti
Resmî kanallardan geçimini sağlayamayan öğretmenlerin yasal olmayan bu ek kazanç kapısına yönelmesi, büyük şehirlerde kontrolsüz bir piyasa oluşturdu. Sınav gruplarına yönelik fiyat tarifeleri bütçeleri zorluyor:
Özellikle LGS ve YKS hazırlık sürecindeki öğrencilere ders veren branş öğretmenlerinin saatlik özel ders ücreti, semte ve şehre göre 4.000 TL sınırını aşmış durumda.
Dershane Ortaklığı ve Gizli Ticaret Artıyor
Yaşanan geçim sıkıntısı, öğretmenleri sadece evlerde özel ders vermeye değil, aynı zamanda kurumsal illegal ortaklıklara da itiyor. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) mevzuatına göre devlet memurlarının ticaret yapması veya ticari kuruluşlara ortak olması yasak olmasına rağmen;
MEB bünyesinde aktif öğretmenlik yapıp, gizli usullerle dershanelere ortak olan veya,
Doğrudan etüt merkezi işleten öğretmen sayısında çok ciddi bir artış yaşanıyor.
Vergi Kaybı ve Eğitimde Fırsat Eşitsizliği
Tamamen nakit veya şahsi hesaplar arası transferlerle dönen bu devasa ekosistem, beraberinde büyük bir vergi kaybını getiriyor. Faaliyetler kayıt dışı yürütüldüğü için devlet bu yüksek hacimli kazançlardan vergi tahsil edemiyor.
Daha da önemlisi, popüler branşlarda özel ders ağı kuran bir öğretmen ile sadece devletten aldığı maaşla geçinen bir başka öğretmen arasında kabul edilemez bir gelir uçurumu oluşuyor. Bu durum, hem öğretmenler arasındaki mesleki motivasyonu baltalıyor hem de parası olan velinin iyi eğitime ulaşabildiği bir fırsat eşitsizliğini körüklüyor.
