Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı'nın (OECD) PISA 2025 sonuçları, Türkiye'nin fen, okuma ve matematikteki yükselişinin yanı sıra eğitim sistemlerinin karşı karşıya olduğu başka bir sorunu da ortaya çıkardı: Aileler okul ve öğretmene daha fazla müdahil olurken çocuklarının eğitim sürecinden giderek uzaklaşıyor. PISA'ya katılan ülkelerin neredeyse tamamında öğrencilerin ailelerinden gördüklerini belirttikleri destek 2022'ye göre azalırken Türkiye'de de dikkat çekici bir gerileme yaşandı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin de, "Aile okul seçiyor, öğretmen seçmeye çalışıyor, seçtiği öğretmeni yönetmeye çalışıyor. Ama veliler, çocuklarının eğitim-öğretim süreçleriyle daha az ilgilenmeye başladı" dedi.
3 YILDA 10 PUANLIK KAYIP PISA 2025'e göre Türkiye'de 15 yaşındaki öğrencilerin yüzde 63'ü anne-babasının kendisine haftada en az bir kez "Okulda ne yaptın?" diye sorduğunu belirtti. Bu oran 2022'de yüzde 66'ydı. Daha çarpıcı gerileme ise çocukların okulda yaşadığı sorunların aile içinde konuşulmasında görüldü. 2022'de öğrencilerin yüzde 53'ü okulda yaşadığı sorunları ailesiyle haftada en az bir kez konuştuğunu söylerken 2025'te oran yüzde 43'e indi. Böylece sadece 3 yılda 10 puanlık kayıp yaşandı.
DÜNYADA DA AZALIYOR Sorun yalnızca Türkiye'ye özgü değil. OECD genelinde 2022'de öğrencilerin yüzde 77'si anne-babasının haftada en az bir kez kendisine okulda ne yaptığını sorduğunu belirtirken bu oran 2025'te yüzde 71'e geriledi. Üç yıldaki düşüş 6 puan oldu. OECD, aile desteğindeki gerilemenin PISA'ya katılan ülkelerin ve ekonomilerin neredeyse tamamında görüldüğünü belirledi. Düşüşün özellikle erkek öğrenciler ile sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerde daha belirgin olması da dikkat çekti.
ODAKLANACAĞIMIZ YER BURASI Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin de PISA 2025 sonuçlarının açıklanmasının ardından yaptığı değerlendirmede veli davranışlarındaki değişime dikkat çekti. Öğretmenlerin bugün karşı karşıya kaldığı en ciddi sorunlardan birinin ailelerin eğitim sürecine yaklaşımı olduğunu belirten Tekin, "Aile okul seçiyor, öğretmen seçmeye çalışıyor, seçtiği öğretmeni yönetmeye çalışıyor. Sadece Türkiye'nin problemi değil, dünyada da artık böyle bir sorun var. Veliler, çocuklarının eğitim öğretim süreçleriyle daha az ilgilenmeye başlamış. Bir önceki döngüye göre dünya genelinde 6 puanlık bir azalma. Bizim şu anda odaklanacağımız şey burası. Bunu sağlıklı hâle getirirsek çok şeyi aşacağımızı düşünüyorum" dedi.
BAŞARIYLA DOĞRUDAN İLİŞKİLİ PISA raporu aile desteğinin yalnızca çocuğun kendisini iyi hissetmesini sağlayan sosyal bir unsur olmadığına da dikkat çekiyor. OECD analizlerine göre aile desteğinin yüksek olması, ülkelerin büyük bölümünde öğrencilerin fen performansının ve öğrenmeye yönelik olumlu tutumlarının daha yüksek olmasıyla ilişkili. Bu ilişki, öğrencilerin ve okulların sosyoekonomik durumları hesaba katıldığında da devam ediyor. OECD, özellikle anne-babanın çocuğun günlük öğrenme süreciyle ilgilenmesinin önemine işaret ediyor.
VELİ NEDEN UZAKLAŞIYOR? Uzmanlara göre veli ilgisindeki azalmanın arkasında tek bir neden yok. Yoğun çalışma temposu, ekonomik kaygılar, dijitalleşmeyle birlikte aile içi iletişimin azalması ve ebeveynlerin eğitim sürecini giderek daha fazla okula bırakması bu tabloyu besliyor. Bir başka dikkat çekici nokta ise velinin "ilgili olmak" ile "müdahil olmak" arasındaki sınırı karıştırması. Çocuğuyla okulda ne yaşadığını, ne öğrendiğini ve hangi sorunlarla karşılaştığını konuşmak yerine okul, öğretmen ve not üzerinden sürece dahil olmak gerçek ebeveyn desteğinin yerini tutmuyor. Uzmanlar, özellikle ergenlik döneminde doğrudan başarı ve not sorgulamak yerine çocuğun okul yaşamını merak eden, yargılamadan dinleyen düzenli iletişimin önemine dikkat çekiyor.
AİLE İLGİSİ BAŞARI GETİRİYOR PISA analizleri aile ilgisinin öğrenmeye nasıl yansıdığına ilişkin de önemli sonuçlar ortaya koyuyor. Ailesiyle düzenli iletişim kuran öğrencilerin öğrenmeye yönelik motivasyonlarının daha yüksek olduğu görülüyor. Özellikle "Okulda ne öğreniyorsun?", "Bir sorun yaşıyor musun?" ve "Arkadaşlarınla ilişkilerin nasıl?" gibi çocuğun okul yaşamına ilişkin konuşmaların öğrenme davranışlarıyla güçlü bir pozitif ilişkisi bulunuyor. OECD'nin önceki PISA analizlerinde bu etkinin düşük performans gösteren öğrenciler açısından daha da önemli olduğu belirtiliyor.
TÜRKİYE OECD'NİN 8 PUAN GERİSİNDE Çocuğuna "Bugün okulda ne yaptın?" diye haftada en az bir kez soran velilerin oranında Türkiye OECD ortalamasının altında kaldı. OECD ortalaması yüzde 71 olurken Türkiye'de oran yüzde 63 olarak ölçüldü. Güney Kore'de öğrencilerin yüzde 70'i, Finlandiya ve Almanya'da yüzde 73'ü ailelerinin kendilerine haftada en az bir kez okulda ne yaptıklarını sorduğunu belirtti. Japonya'da oran yüzde 64 ile Türkiye'ye yakın gerçekleşti.
